Fobiler

Belirli bir nesne ya da durumla ilişkili korku, tek başına fobi tanısı koydurmaz. Gerçek tehlike, tepkinin şiddeti, sürekliliği ve günlük yaşamın ne ölçüde kısıtlandığı birlikte ele alınır.

Korkunun çevresinde kurulan yaşam

Bir kişi yalnız belirli bir ortama girmediği için sorun yaşamıyor görünebilir. Ancak iş, sağlık bakımı veya aile yaşamı bu kaçınmaya göre düzenleniyorsa görünmeyen bir bedel bulunabilir. Görüşmede hangi faaliyetlerden uzak kaldığınızı ve bunun size etkisini anlatabilirsiniz.

NHS, fobilerde belirli nesne ve durumlara yönelik yoğun kaygı ile bedensel belirtilerin görülebileceğini açıklar. Destek ihtiyacı yalnız korkunun adıyla belirlenmez. NHS — Phobias

Aynı “kapalı alan korkusu” ifadesinin altında farklı kaygılar olabilir. Biri hava alamamaktan, diğeri çıkamamaktan veya yardım bulamamaktan korkabilir. Bu farklılıklar çalışma planını etkileyebilir.

Yüzleşmek zorunda kalmak ile planlı çalışma

Korkulan durumla zorla karşılaştırılmak veya hazırlıksız bırakılmak psikoterapi yerine geçmez. Maruz bırakma temelli çalışmalar, uygun değerlendirme sonrasında basamakları ve gerekçesi konuşularak planlanır. NIMH, maruz bırakmayı bazı kaygı sorunlarında kullanılan psikoterapi unsurlarından biri olarak açıklar. NIMH — Psychotherapies

Gerçek tehlikenin bulunduğu durumlara yaklaşmak önerilmez. Hayvan, yükseklik, trafik veya tıbbi işlemle ilgili riskler göz ardı edilemez. Bayılma öyküsü gibi sağlık bilgileri de plan öncesinde paylaşılmalıdır.

İlk değerlendirmeye hazırlanmak

Korkuyu artıran durumu, aklınızdan geçen sonucu ve kaçınmak için yaptıklarınızı tarif edebilirsiniz. Daha önce yaşanmış bir olay varsa anlatmanız yararlıdır; fakat her fobinin tek bir travmatik olaydan kaynaklandığı varsayılmamalıdır.

Hedef, hayatınızda gerekli veya istediğiniz faaliyetlere uygun biçimde katılabilmek olabilir. Örneğin tedavi gerektiren bir sağlık randevusunu korku nedeniyle ertelemek, yardım aramak için yeterli bir başvuru konusudur. Sağlık ihtiyacını kendi kendine egzersizlerle ertelemeyin; ilgili sağlık ekibine korkunuzu bildirin.

Sosyal anksiyete ve panik bozukluk bazı ortak belirtiler taşısa da değerlendirmeleri farklılaşır. Size hangi adın uyduğunu kendiniz bulmak zorunda değilsiniz. Yaşadığınız kısıtlanmayı anlatmak değerlendirmeyi başlatabilir.

Korktuğunuzu bilmek ve korkuyla baş etmek

Belirli fobilerde kişi çoğu zaman korkusunun aşırı olabileceğini biliyor olsa bile bedensel alarm ve kaçınma güçlü kalabilir. “Bunun mantıksız olduğunu biliyorum” demek, korkunun otomatik olarak azalmasını sağlamaz. Bu yüzden destek, kişiyi ikna etmeye veya korkusuyla dalga geçmeye dayanmaz; korkulan durumun anlamını, kaçınmanın işlevini ve gerçek riskin ne olduğunu ayırmaya çalışır.

Korkunun türü de planı değiştirir. Uçuş korkusunda kontrol kaybı ve kaçamama düşüncesi öne çıkabilirken, iğne veya kanla ilişkili korkularda bayılma öyküsü ayrıca önem taşıyabilir. Hayvan, yükseklik veya araç kullanma korkularında gerçek güvenlik koşulları göz ardı edilmemelidir. Aynı başlık altında olsa bile herkese aynı egzersiz verilmez.

Kaçınmanın maliyeti nasıl değerlendirilir?

Bazı fobiler yıllarca çok az sorun yaratabilir; çünkü kişi korkulan durumla nadiren karşılaşır. Sorun, yaşam koşulları değiştiğinde görünür hâle gelebilir. İş için uçmak zorunda kalmak, sağlık bakımında MR veya diş tedavisi gerekmesi, asansörsüz ulaşımın mümkün olmaması gibi durumlarda kaçınmanın bedeli büyüyebilir.

Değerlendirmede yalnız korku şiddeti değil, bu korku yüzünden neleri yapamadığınız ve hangi düzenlemeleri yapmak zorunda kaldığınız konuşulur. Bir yakınınızın sizin yerinize sürekli iş yapması veya rotanızı tamamen korkuya göre değiştirmek de tabloya dahildir.

Maruz bırakma ne anlama gelir?

Maruz bırakma, kişiyi hazırlıksız biçimde korktuğu durumun içine atmak değildir. Uygun bir psikoterapi planında korkulan durumlar ve beklenen sonuçlar tanımlanır, gerçek risk ayırt edilir ve çalışmalar aşamalı biçimde planlanır. Kişinin onayı ve güvenliği esastır. Hedef, korku hiç yükselmeden yaşamak değil; korku varken de güvenli ve anlamlı davranışı sürdürebilmeyi öğrenmektir.

Fobiye panik ataklar eşlik ediyorsa panik atak ve panik bozukluk ayrımı da değerlendirilir. Sosyal değerlendirilme korkusu baskınsa sosyal anksiyete daha uygun bir başlangıç rehberi olabilir.

Kaçınma bazen dolaylıdır

Kişi korktuğu durumdan bütünüyle uzak durmayabilir; yalnız yanında birini götürür, sürekli çıkışa yakın durur, önceden sakinleştirici bir ritüel yapar veya korktuğu uyaranı olabildiğince kısa tutar. Bu tür güvenlik davranışları dışarıdan “baş edebiliyor” gibi görünmesine rağmen korkunun sınanmasını engelleyebilir. Değerlendirmede neye girdiğiniz kadar, orada kalabilmek için hangi koşullara ihtiyaç duyduğunuz da konuşulur.