Panik Bozukluk

Panik bozukluk, tekrarlayan beklenmedik ataklar ve bunların ardından süren endişe ya da davranış değişiklikleriyle ele alınır. Her panik atak panik bozukluk anlamına gelmez. NIMH — Panic Disorder: What You Need to Know

Beklenti kaygısı

Atak geçmediği zamanlarda da “ya burada olursa?” düşüncesi gündemde olabilir. Bir kişinin etkinliği atak korkusuna göre planlaması veya yanında belirli bir eşya olmadan çıkamaması görüşmede konuşulabilir. Bu davranışların işlevi, yalnız görüntüsünden anlaşılmaz.

CCI, panik bozuklukta atakların sonuçlarından korkmayı, kaçınmayı ve güvenlik davranışlarını açıklayan kaynaklar sunar. Centre for Clinical Interventions — Panic

Örneğin su taşımak tek başına sorun değildir. Kişinin suyu olmadığı için hiçbir yere gidememesi, davranışın hayatındaki yerini araştırmayı gerektirebilir.

Değerlendirme neden gereklidir?

Atakların başlangıcı, sıklığı, hangi ortamlarda görüldüğü ve sonrasında yapılan değişiklikler ele alınır. Tıbbi durumlar, ilaçlar ve madde kullanımı gözden geçirilir. Göğüs ağrısı veya bayılma gibi belirtilerin gerekli fiziksel değerlendirmesi yapılmadan psikolojik açıklama yeterli sayılmaz.

Yeni, şiddetli ya da önceki ataklardan farklı belirtilerde acil yardım alın. Türkiye’de 112 kullanılabilir. Önceden panik bozukluk tanısı almış olmak yeni bir hastalığı dışlamaz.

Psikoterapinin odağı

BDT’de bedensel duyumlara yüklenen anlam ve atakları önlemek için yapılan kaçınmalar üzerinde çalışılabilir. Çalışmaların basamakları gerekli sağlık değerlendirmesi sonrasında birlikte planlanmalıdır. Bu yazı kendi başınıza çarpıntı veya baş dönmesi oluşturmanızı önermez.

NICE, panik bozuklukta BDT ve belirli durumlarda ilaç tedavisini bakım seçenekleri arasında ele alır. İlaç kararı, etkiler ve yan etkiler hekimle değerlendirilir. NICE CG113 — Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management

İlerleme yalnız atak sayısına bakılarak değerlendirilmemelidir. Daha önce korku nedeniyle bıraktığınız faaliyetlere dönüp dönmediğiniz ve hayatınızı ne kadar serbestçe planlayabildiğiniz de önemlidir.

Ataklarım azaldıysa destek gereksiz mi?

Yoğun atak korkusu veya kaçınma sürüyorsa değerlendirme yararlı olabilir. Atak sıklığı bütün resmi göstermez.

Agorafobi ile aynı şey mi?

Birlikte görülebilirler, fakat aynı tanı değildir. Kaçmanın veya yardım almanın zor olacağı düşünülen ortamlardaki korku ayrıca değerlendirilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Değerlendirme yapılmadan kişisel süre öngörüsü verilmez. Hedefler ve gözden geçirme zamanları uzmanla konuşulur.

Hayatın “kaçış planı”na göre düzenlenmesi

Panik bozuklukta kişi bazen atağın kendisinden çok, atağın yanlış yerde gelmesinden korkmaya başlar. Toplantıda kapıya yakın oturmak, metro yerine daha uzun bir rota seçmek, yalnız yolculuk etmemek veya yardım alamayacağını düşündüğü yerlerden uzak durmak zaman içinde otomatikleşebilir. Bunlar dışarıdan küçük tercihler gibi görünse de seçme özgürlüğünü azaltıyorsa klinik değerlendirmede önemlidir.

Güvenlik davranışları da aynı nedenle ele alınır. Su şişesi taşımak, telefonun şarjını kontrol etmek veya yanında ilaç bulundurmak tek başına problem değildir. Asıl soru, kişi bu koşullar olmadan işlevini sürdüremeyeceğine inanıyor mu ve davranış panik korkusunu kalıcı olarak azaltmak yerine güçlendiriyor mu?

Panik bozuklukta bakım planı nasıl düşünülür?

Değerlendirme, tıbbi nedenlerin gerekli ölçüde ele alınmasını ve eşlik eden ruhsal sorunların gözden geçirilmesini içerir. Depresyon, başka kaygı bozuklukları, madde kullanımı veya agorafobik kaçınma tedavi planını etkileyebilir. NIMH, panik bozukluğun bazı kişilerde başka ruhsal durumlarla birlikte görülebildiğini ve eşlik eden sorunları da kapsayan bir planın gerekebileceğini belirtir.

BDT’de korkulan bedensel duyumlar, felaket yorumları ve kaçınma arasındaki ilişki üzerinde çalışılabilir. Maruz bırakma temelli uygulamalar, kişinin onayı ve uygun klinik değerlendirme ile aşamalı planlanır. Amaç kişiyi korkutmak değil, güvenli koşullarda korkulan sonuçların nasıl işlendiğini yeniden öğrenmesine yardımcı olmaktır. İlaç seçeneği gerektiğinde hekimle ele alınır.

Tedavide hedefiniz yalnız atak sayısını azaltmak olmayabilir. “Tek başıma markete gidebilmek”, “toplantıda çıkış kapısını kontrol etmeden kalabilmek” veya “bedenimi sürekli taramadan spor yapabilmek” gibi işlevsel hedefler ilerlemeyi daha somut gösterir.

Kaçınmanın bedeli görünenden büyük olabilir

Panik korkusu bazen kişinin “gitmediği yerler” üzerinden fark edilir: tek başına araç kullanmamak, asansöre binmemek, kalabalık bir salonda ortada oturmamak, evden uzaklaşmamak. Kişi bunları mantıklı önlemler gibi yaşayabilir; yine de kararların ana belirleyicisi ataktan kaçınmak olmuşsa yaşam alanı giderek daralabilir.

Değerlendirmede “ne yapamıyorum?” kadar “bunu yapabilmek için hangi güvenlik koşullarına ihtiyaç duyuyorum?” sorusu da işe yarar. Bu ayrım, panik atak yaşayan herkesin panik bozukluğu olmadığını; bozukluk düzeyinde beklenti kaygısı ve davranış değişikliğinin ayrıca incelenmesi gerektiğini gösterir.