Panik Atak

Yeni ya da şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bayılma veya başka bir acil tehlike varsa Türkiye’de 112’yi arayın ya da acil servise başvurun. Daha önce panik atak yaşamış olmanız yeni bir tıbbi sorunu dışlamaz.

Panik atağın temel özelliği

Panik atak, yoğun korku veya rahatsızlığın aniden yükselmesiyle birlikte bedensel ve zihinsel belirtilerin ortaya çıkmasıdır. Çarpıntı, terleme, titreme, baş dönmesi veya kontrolü kaybetme korkusu yaşanabilir. Her kişide bütün belirtiler bulunmaz.

Atak sırasında geçen süre çok uzun hissedilebilir. Belirtiler genellikle kısa sürede yükselse de sonrasında yorgunluk ve yeniden atak geçirme endişesi kalabilir. Süreyi tek başına tanı aracı olarak kullanmak uygun değildir. Panik atak ile panik bozukluk arasındaki ayrım, NIMH’nin panik bozukluk rehberinde açıklanır. NIMH — Panic Disorder: What You Need to Know

Bir atak geçirmek ne anlama gelir?

Tek bir atak, panik bozukluk tanısı koydurmaz. Atakların tekrarı, beklenmedik biçimde ortaya çıkması ve sonrasında yaşanan korku ya da davranış değişiklikleri birlikte değerlendirilir. Bazı kişiler bir daha atak yaşamamak için yalnız dışarı çıkmamaya veya bazı yerlere gitmemeye başlayabilir.

Atak farklı kaygı sorunlarının içinde de görülebilir. Kullanılan maddeler, ilaçlar ve tıbbi durumlar değerlendirilmeden tek açıklamaya bağlanmamalıdır. Ayrıntılı bilgi panik bozukluk sayfasında bulunuyor.

O sırada ne yapmak daha uygun olabilir?

Belirtiler daha önce tıbben değerlendirilmiş, size tanıdık ataklarla uyumluysa bulunduğunuz yerde fiziksel güvenliğinizi sağlayın. Araç kullanıyorsanız güvenli biçimde durun. Çok hızlı veya zorlayarak derin nefes alma çabası yerine solunumu zorlamamaya çalışın. Kâğıt torbaya nefes alıp verme yöntemini kullanmayın.

Dikkati bulunduğunuz ortamda sabit bir noktaya veya ayaklarınızın zemine temasına yöneltmek, yaşananı takip etmek için bir seçenek olabilir. Bunlar herkeste atağı bitiren teknikler değildir ve acil tıbbi değerlendirmeyi geciktirmek için kullanılmamalıdır. Yanınızda biri varsa kısa, sakin cümlelerle eşlik etmesi ve yardım gerekip gerekmediğini birlikte değerlendirmesi yararlı olabilir.

Atakların ardından yardım aramak

Görüşmede yalnız atak anı konuşulmaz. Atak korkusuyla yapılan hazırlıklar, kaçınılan yerler ve sürekli beden kontrolü de değerlendirilir. BDT, panik bozuklukta kullanılan psikoterapi yaklaşımlarındandır. Bazı kişilerde ilaç seçeneği psikiyatri değerlendirmesinde ele alınır. NHS — Panic disorder

Çarpıntı veya baş dönmesi oluşturacak egzersizleri kendi başınıza denemeyin. Bedensel duyumlarla ilgili çalışmalar, gerekli sağlık değerlendirmesi sonrasında uygun eğitimli uzmanla planlanmalıdır.

Panik atak kalp kriziyle aynı şey mi?

Farklı durumlardır; belirtiler örtüşebilir. Yazılı bir belirti karşılaştırması kalp veya başka bir hastalığı dışlayamaz.

Uykudan panikle uyanmak mümkün mü?

Gece panik belirtileri yaşanabilir. Uyku sırasında ortaya çıkan yakınmaların başka nedenleri de olabileceğinden değerlendirme gerekir.

Her atakta birini aramak zorunda mıyım?

Acil yardım gerektiren belirtilerde destek isteyin. Tıbben değerlendirilmiş tekrarlayan ataklarda ise nasıl hareket edeceğinize ilişkin kişisel planı uzmanınızla oluşturabilirsiniz.

Atakların ne zaman başladığını ve sonrasında hayatınızda neyi değiştirdiğinizi not etmek değerlendirmeye yardımcı olur. İlk görüşmenin çerçevesini terapide ilk görüşme sayfasından okuyabilirsiniz.

Panik atağın belirtileri neden bu kadar ikna edici hissedilir?

Panik sırasında ortaya çıkan bedensel belirtiler gerçektir. Kalp hızının artması, solunumun değişmesi, baş dönmesi, titreme, terleme, göğüste sıkışma veya mide yakınmaları kişiye güçlü bir tehlike sinyali verebilir. Buna “bayılacağım”, “kalbime bir şey oluyor” veya “kontrolümü kaybedeceğim” gibi yorumlar eklendiğinde korku hızla büyüyebilir. NIMH, panik ataklarda ani yoğun korkuyla birlikte çeşitli fiziksel ve bilişsel belirtilerin görülebileceğini açıklar.

Bu açıklama, benzer belirtilerin her zaman panik olduğu anlamına gelmez. Özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmıştan farklı veya şiddetli belirtilerde tıbbi değerlendirme gerekir. Panik öyküsü olan bir kişi de yeni bir sağlık sorununu otomatik olarak “yine panik” diye yorumlamamalıdır.

Panik atağı tetikleyen şey her zaman bulunur mu?

Bazı ataklar belirgin bir durumla bağlantılıdır; bazıları ise kişiye beklenmedik gelir. Uykusuzluk, yoğun stres, kafein veya başka maddeler bedensel uyarılmayı artırabilir, fakat tek bir tetikleyici bulmak her zaman mümkün değildir. Tedavinin amacı mutlaka ilk atağın tek nedenini keşfetmek değildir. Atağa verilen anlam, tekrar olma korkusu ve sonrasında gelişen kaçınmalar çoğu zaman daha işlevsel çalışma alanlarıdır.

Ataktan sonra sürekli nabız kontrol etmek, çıkışa yakın oturmak, yalnız kalmamak veya “güvenli” sayılan kişiyi her yere çağırmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Bu davranışların hepsi her durumda sorun değildir; fakat kişi onlarsız hiçbir yere gidemediğini hissetmeye başladığında hayat giderek daha fazla panik ihtimaline göre düzenlenebilir.

Panik atak ile panik bozukluk aynı değildir

Panik atak bir belirti kümesidir; farklı durumlarda ortaya çıkabilir. Panik bozuklukta ise tekrarlayan beklenmedik ataklarla birlikte yeni atak geçirme korkusu ve/veya belirgin davranış değişiklikleri önem kazanır. Bu nedenle “bir kez panik oldum” ile “hayatımı yeni atak gelmesin diye düzenliyorum” aynı değerlendirme değildir. Ayrıntılı ayrım panik bozukluk sayfasında ele alınır.

Agorafobi de panik bozuklukla birlikte bulunabilir, fakat aynı kavram değildir. Yardım almanın veya kaçmanın güç olacağını düşündüğünüz yerlerden kaçınma belirginse bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Tedavide ne değişmeye çalışılır?

BDT, panik bozuklukta araştırmalarla desteklenen psikoterapi seçeneklerinden biridir. NIMH, BDT içinde panik belirtilerine verilen tepkileri değiştirmeye ve korkulan bedensel duyumlarla güvenli, planlı biçimde çalışmaya yönelik yöntemlerin kullanılabildiğini belirtir. Bu tür çalışmalar gelişigüzel yapılmamalı; önce gerekli tıbbi değerlendirme tamamlanmalı ve uygulama kişinin durumuna göre planlanmalıdır.

İlerleme yalnız “hiç atak olmadı” ölçütüne bağlanmaz. Bir kişi atak yaşama ihtimali varken de daha serbest hareket etmeye, toplu taşımaya yeniden binmeye veya yalnız kalabilmeye başladıysa bu işlev açısından anlamlı bir değişim olabilir. Tersine atak sayısı azalmış olsa bile kaçınmalar artıyorsa sorun hâlâ hayatı daraltıyor olabilir.

İlaç tedavisi bazı kişilerde değerlendirilebilir; ilaç seçimi, etkileşimler, yan etkiler ve bırakma planı hekimle yürütülmelidir. Psikoterapi ile ilaç birbirini dışlayan seçenekler değildir.

Bir atağın ardından hangi bilgileri not etmek yararlı olabilir?

Dakika dakika kayıt tutmanız gerekmez. Atağın nerede başladığı, ilk fark ettiğiniz belirti, aklınıza gelen en korkutucu açıklama ve o sırada ne yaptığınız yeterli olabilir. Sonrasında bir yeri kullanmayı bıraktıysanız veya belirli bir aktiviteden kaçınmaya başladıysanız bunu da ekleyin. Bu bilgiler, tedavinin yalnız atağı değil panik sonrası oluşan yaşam kısıtlamasını da hedeflemesine yardımcı olur.

Panik anının mekanizmasını daha ayrıntılı anlamak için panik atak sırasında ne olur? sayfasına, kaygının diğer biçimleri için anksiyete ana rehberine geçebilirsiniz.

Panik atak sırasında amaç “hemen sıfırlamak” değildir

Atak başladığında kişi çoğu kez bütün belirtileri bir an önce durdurmaya çalışır. Bu çaba anlaşılırdır; fakat her çarpıntıyı kontrol etme, nefesi kusursuz ayarlama veya ortamdan derhal kaçma zorunluluğu atakla ilgili tehlike inancını güçlendirebilir. Daha yararlı yaklaşım, önce acil tıbbi bir durum ihtiyacını gerektiği ölçüde ayırmak, ardından belirtilerin yükselip azalabilen bir alarm tepkisi olduğunu hatırlamaktır.

Tek bir “panik atağı durdurma tekniği” herkes için aynı etkiyi göstermez. Özellikle solunumu zorlayarak değiştiren egzersizler, kişisel tıbbi durumlar bilinmeden reçete gibi verilmemelidir. Daha önce değerlendirilmiş panik ataklarda kişinin terapide öğrendiği planı kullanması; ilk veya alışılmadık belirtilerde ise tıbbi değerlendirmeyi ertelememesi daha güvenli bir çerçevedir.

Yakınınız panik atak geçiriyorsa

Sakin kalmak, kısa ve anlaşılır konuşmak ve kişinin neye ihtiyacı olduğunu sormak genellikle daha yararlıdır. “Bir şeyin yok” diye tartışmak veya kalabalık biçimde başına toplanmak kişiyi daha da zorlayabilir. Belirtiler yeni, ağır ya da olağandışıysa “nasıl olsa paniktir” varsayımıyla hareket etmeyin.