Takıntılı Düşünceler
Aynı soruyu zihninizde çözmeye çalışıp bir türlü bitiremiyor olabilirsiniz. Bir konuşmada yanlış bir şey söyleyip söylemediğinizi düşünmek, kararınızı yeniden incelemek veya kötü bir ihtimale takılmak günlük dilde “takıntılı düşünce” olarak adlandırılabilir. Bu ifade tek bir tanıya karşılık gelmez.
Bu sayfada
Endişe, bir konuyu zihinde tekrar tekrar ele alma (ruminasyon) ve obsesyon, düşüncelerin tekrar etmesi bakımından birbirine benzeyebilir. Değerlendirmede düşüncenin içeriği kadar ona verdiğiniz tepki de önemlidir.
Düşünmek ne işe yarıyor?
Bir sorunu ele aldıktan sonra karar verebiliyor musunuz, yoksa her cevap yeni bir kuşku mu doğuruyor? Kesin olarak rahatlayana kadar düşünmeyi sürdürüyor musunuz? Bunlar görüşmede konuşulabilecek sorulardır; tanı testi değildir.
CCI, endişe ile problem çözme arasındaki farkı ele alır. International OCD Foundation ise düşünceyle sürekli zihinsel tartışmanın bazı OKB örüntülerinde nasıl devam edebildiğini açıklar. Centre for Clinical Interventions — Worry and Rumination International OCD Foundation — How Do I Stop Thinking About This?
Örneğin bir e-postayı göndermeden önce gözden geçirmek olağan bir iş olabilir. Gönderdikten sonra saatlerce her kelimeyi yeniden değerlendirmek farklı bir işlev taşıyabilir. Bu örnek, davranışın tek başına hastalık olduğu anlamına gelmez.
Her tekrar OKB değildir
OKB’de istenmeyen düşüncelere eşlik eden davranışsal veya zihinsel ritüeller bulunabilir. Sürekli bir konuyu düşünmek depresyon, kaygı veya zor bir yaşam olayının ardından da görülebilir. Hangi açıklamanın uygun olduğu, süresi ve günlük etkisiyle birlikte değerlendirilir. NIMH — Obsessive-Compulsive Disorder: When Unwanted Thoughts or Repetitive Behaviors Take Over
Bir düşünceyi sırf rahatsız edici olduğu için bastırmaya çalışmak veya anlamını kesinleştirmek amacıyla sürekli araştırmak, bazı kişilerde uğraşın kendisine dönüşebilir. Bu nedenle öneri, düşünceye her geldiğinde yeni bir kesin cevap bulmak şeklinde kurulmaz.
Destek istemek için
Uykunuz veya işiniz etkileniyorsa, gün içinde uzun süre aynı konuyla uğraşıyorsanız değerlendirme isteyebilirsiniz. Görüşmeye gelmeden önce bütün düşünceleri kayıt altına almanız gerekmez. Tekrarlayan bir örneği ve rahatlamak için ne yaptığınızı anlatmak yeterli olabilir.
Gerçek zarar verme niyeti veya planı varsa bunu yalnız takıntı olarak yorumlamayın. Acil tehlikede Türkiye’de 112’yi arayın ya da acil servise başvurun.
Aniden gelen düşünce, dürtü ve görüntüler için istenmeyen düşünceler rehberi; obsesyon ve ritüel ilişkisi için OKB sayfası ayrı bilgi sunar.
Endişe, ruminasyon ve obsesyon neden birbirine karışır?
Üçünde de düşünceler tekrar edebilir, fakat işlevleri aynı değildir. Endişe çoğu zaman gelecekte olabilecek sorunlara yönelir; ruminasyon geçmişte olan bir olayı veya kişinin kendisiyle ilgili değerlendirmeleri tekrar tekrar çevirebilir. Obsesyon ise istenmeden gelen düşünce, görüntü veya dürtüyle birlikte belirgin sıkıntı yaratabilir ve kişi bu sıkıntıyı azaltmak için görünür ya da zihinsel ritüellere yönelebilir. Gerçek yaşamda bu örüntüler iç içe geçebilir; bir başlığı kendinize yapıştırmak yerine nasıl işlediğini anlatmak daha değerlidir.
“Bu düşünceyi çözmeden bırakırsam ne olur?” sorusuna verdiğiniz cevap ayırıcı olabilir. Eğer zihinsel analiz, yeni bilgi üretmekten çok kesinlik hissi arıyorsa ve bitirmek gittikçe zorlaşıyorsa düşünmenin kendisi sorunun parçası hâline gelebilir.
Düşünceyle mücadele neden bazen geri teper?
Rahatsız edici bir düşünceyi zorla bastırmaya çalışmak, kişinin onu daha sık kontrol etmesine yol açabilir. “Aklıma geldi mi?” diye taramak bile düşünceyi gündemde tutabilir. Benzer biçimde internette aynı sorunun kesin yanıtını aramak, yakınlardan tekrar tekrar onay almak veya geçmiş anıları yeniden incelemek kısa rahatlama sağlasa da uzun vadede kesinlik arayışını artırabilir.
Psikolojik çalışma, düşünceye katılmak ile düşünceyi tamamen yok etmeye çalışmak arasında başka bir seçenek geliştirmeyi hedefleyebilir. Bu, düşüncenin doğru olduğunu kabul etmek anlamına gelmez; düşüncenin varlığını davranışı belirleyen tek veri olmaktan çıkarmaktır.
Ne zaman profesyonel değerlendirme anlamlıdır?
Düşünme günün önemli bölümünü alıyorsa, uykuya dalmanızı engelliyor, kararları bitirememenize yol açıyor veya iş/ilişki alanlarını kısıtlıyorsa değerlendirme isteyebilirsiniz. Tekrarlayıcı düşünce depresyon, kaygı, OKB veya bir yaşam olayına verilen tepkiyle ilişkili olabilir; uygun yaklaşım buna göre değişir.
Görüşmede düşüncenin “ne kadar saçma” olduğuna değil, ne zaman başladığına, ne kadar sürdüğüne, sizi ne yapmaya ittiğine ve rahatlamak için hangi yolları kullandığınıza odaklanmak daha açıklayıcıdır. Eğer düşünce istenmeyen, ani ve özellikle zarar verme temalıysa istenmeyen düşünceler sayfasındaki risk ayrımı da önemlidir.