OKB’de Psikoterapi

OKB’de psikoterapi planı, obsesyonların ve ritüellerin nasıl işlediğinin değerlendirilmesiyle başlar. Sizi rahatlatan bir davranışın tekrar ihtiyacını da sürdürüp sürdürmediği araştırılabilir.

ERP neyi ifade eder?

Maruz bırakma ve tepki önleme, kısaca ERP, korku uyandıran durumlarla planlı biçimde karşılaşmayı ve ardından gelen ritüel tepkisini ele almayı içerir. International OCD Foundation bunu OKB’de kullanılan bir BDT uygulaması olarak açıklar. International OCD Foundation — Exposure and Response Prevention

Çalışmanın hedefi kişinin düşüncesinin kesinlikle gerçekleşmeyeceğini kanıtlamak değildir. Belirsizlik ve sıkıntıyla nasıl ilişki kurulduğu, ritüel yapılmadığında neler yaşandığı değerlendirilir. Uygulama kişinin bilgisi ve katılımıyla, uygun basamaklarda düzenlenmelidir.

Gerçek tehlikeyi önemsememek veya gerekli hijyeni bırakmak ERP olarak sunulamaz. Tıbbi koşullar, gündelik sorumluluklar ve riskler planın parçasıdır. İnternetteki örneklerden kendinize bir maruz bırakma programı çıkarmanız önerilmez.

Görünür ve zihinsel ritüeller

Kontrol etmek, yıkanmak veya tekrar sormak kadar; zihinden saymak, bir anıyı gözden geçirmek ve düşünceyi başka bir düşünceyle etkisizleştirmek de ele alınabilir. Terapistin yalnız dışarıdan görülen davranışları sorması bütün örüntüyü göstermeyebilir. NHS — Symptoms: Obsessive compulsive disorder

Başvuruda rahatlama sağlamak için yaptıklarınızı anlatın. Anlatması zor veya utandırıcı düşünceleri paylaşmakta güçlük çekiyorsanız önce bu güçlüğü söyleyebilirsiniz. Size uygun hız ve açıklık düzeyi görüşmede konuşulur.

İlaç ve diğer destekler

NHS, OKB için ERP içeren BDT ve ilaç tedavisini temel seçenekler arasında ele alır. Belirtilerin ağırlığına ve yanıt durumuna göre bakım planı değişebilir. NHS — Treatment: Obsessive compulsive disorder

İlaç kullanmak psikoterapide çalışamayacağınız anlamına gelmez. İlaç başlama, bırakma veya doz kararı hekime aittir. Belirtiler ağırsa, depresyon veya kendine zarar riski eşlik ediyorsa daha kapsamlı değerlendirme gerekir.

Uygulayıcıya sorulabilecekler

OKB ve ERP alanındaki eğitimin kapsamını, süpervizyon deneyimini ve önerilen çalışmanın nasıl izleneceğini sorabilirsiniz. Genel BDT eğitimi ile özel ERP eğitimini ayrı ayrı sormanız uygundur. Görüşme talebinde yöntemi ve gerektiğinde yönlendirme seçeneklerini netleştirin.

Rahatsız edici düşünceleri anlatmak zorunda mıyım?

Değerlendirmede içerik ve ritüeller önem taşır. Anlatmakta zorlandığınız yerleri belirtmeniz mümkündür; bütün ayrıntıların ilk anda konuşulacağı varsayılmaz.

Ailem görüşmeye katılmalı mı?

Ritüellere katılım veya destek biçimi gündemdeyse yakınların rolü değerlendirilebilir. Katılım ve gizlilik koşulları önceden konuşulmalıdır.

İyileşme yalnız düşüncelerin azalması mı?

Günlük yaşam, ritüellere ayrılan zaman ve kaçınmalar da değerlendirilir. Hedefler kişiye göre belirlenir.

Yakın zarar verme tehlikesinde Türkiye’de 112’yi arayın. Planlı değerlendirme için iletişim sayfasından başvuru yapabilirsiniz.

OKB değerlendirmesinde üzerinde durulanlar

Terapiye başlamadan önce yalnız “takıntınız var mı?” diye sorulması yeterli değildir. Obsesyonların içeriği, görünür ve zihinsel kompulsiyonlar, kaçınmalar, güvence arama, yakınların ritüellere katılımı ve belirtilerin günlük yaşamdaki bedeli birlikte ele alınmalıdır. Bazı kişiler ritüelini açıkça fark eder; bazıları ise saatler süren zihinsel çözüm arayışını “sadece çok düşünüyorum” diye anlatır.

Ayrıca gerçek güvenlik davranışları ile kompulsiyonların ayrılması gerekir. Örneğin iş güvenliği prosedürünü uygulamak, doktorun önerdiği hijyeni sürdürmek veya hukuki bir belgeyi gerekli ölçüde kontrol etmek tedavide ortadan kaldırılacak davranışlar değildir. Hangi tekrarın işlevsel olduğu ancak bağlam bilinerek değerlendirilebilir.

ERP nasıl planlanır?

ERP’nin “en korktuğun şeyin içine atılmak” şeklinde sunulması yanıltıcıdır. Çalışmada korkulan durumlar ve ritüeller belirlenir; kişiyle birlikte uygulanabilir basamaklar oluşturulur. Amaç sıkıntıyı zorla yükseltmek değil, kompulsiyon yapılmadığında ne olduğuna dair yeni öğrenmeye alan açmaktır. NICE, yetişkin OKB tedavisinde işlev kaybının düzeyine göre ERP içeren BDT’nin farklı yoğunluklarda sunulabileceğini belirtir.

Zihinsel ritüeller olduğunda tepki önleme yalnız davranışsal tekrarları azaltmakla sınırlı değildir. Düşünceyi etkisizleştirmek için zihinden kanıt toplama, anı tarama, “iyi” bir düşünceyle nötrleme veya içsel güvence üretme de planın parçası olabilir. Bu nedenle OKB çalışmasında yöntemin yalnız adı değil, hangi kompulsiyonların hedeflendiği önem taşır.

Terapide hedef ne olmalıdır?

Hedef, “aklıma bir daha hiç kötü düşünce gelmeyecek” garantisi değildir. İstenmeyen düşünceler birçok insanda ortaya çıkabilir. OKB tedavisinde daha işlevsel hedef; düşünce geldiğinde ritüele veya kesinlik arayışına otomatik olarak yönelme ihtiyacını azaltmak ve kişinin iş, ilişki, bakım ya da günlük yaşamına daha serbest katılabilmesini sağlamaktır.

İlerleme ölçülürken ritüellere ayrılan zaman, kaçınmalar ve işlev kaybı izlenebilir. Bazı ölçekler tedaviyi desteklemek için kullanılabilir; tek başına tanı veya başarı belgesi değildir. Tedavinin seyri kişiden kişiye değişir ve sabit başarı yüzdesi vermek uygun değildir.