İstenmeyen / Girici Düşünceler
Zihninize istemediğiniz bir düşünce veya görüntü gelmesi sizi korkutabilir. İçeriği değerlerinizle uyuşmadığında “bunu düşündüysem benim hakkımda ne söylüyor?” diye sorgulayabilirsiniz. Bir düşüncenin ortaya çıkması, onu istediğiniz veya eyleme geçireceğiniz anlamına gelmez.
Bu sayfada
İstenmeyen ya da girici düşünceler birçok kişide görülebilir. Tek başına bu deneyim OKB tanısı koydurmaz. NHS, rahatsız edici düşüncelerin varlığı ile bu düşüncelere göre davranmak arasındaki ayrımı açıklar. NHS — Symptoms: Obsessive compulsive disorder
Düşüncenin ardından verilen tepki
Bir düşünceyi fark edip işinize devam etmekle, onun anlamını saatlerce çözmeye çalışmak farklı deneyimlerdir. Kendinizi sınamak, anılarınızı taramak veya yakınlarınızdan sürekli güvence almak değerlendirmede konuşulabilir.
İçerik rahatsız edici olduğunda tekrar tekrar “ben böyle biri değilim” diye kanıt aramak kısa süreli rahatlatabilir. Bazı OKB örüntülerinde bu zihinsel mücadele de ritüel işlevi görebilir. International OCD Foundation zihinsel tekrarların bu yönünü ele alır. International OCD Foundation — How Do I Stop Thinking About This?
Bu açıklama, düşüncelerinizin mutlaka OKB olduğu veya her güvence isteğinin hastalık anlamına geldiği sonucunu vermez. Süre, sıkıntı ve işlev üzerindeki etki değerlendirilmelidir.
Düşünce ile risk değerlendirmesi
Korktuğunuz bir düşüncenin gelmesiyle gerçekten zarar vermek istemek birbirinden ayrılmalıdır. Yine de bir metin sizin adınıza risk değerlendirmesi yapamaz. Zarar verme niyetiniz, planınız, hazırlığınız veya güvenliğinizi koruyamayacağınız hissi varsa gecikmeden yardım isteyin. Türkiye’de acil tehlikede 112’yi arayın veya acil servise başvurun.
Yeni başlayan ciddi gerçeklik değerlendirmesi güçlüğü, dışarıdan geliyormuş gibi yaşanan emir verici sesler veya ağır davranış değişikliği de profesyonel değerlendirme gerektirir. Bunları otomatik olarak girici düşünce başlığına koymak uygun değildir.
Görüşmede anlatmak
İçeriği paylaşmak utandırıcı geliyorsa önce bunu söyleyebilirsiniz. Uzmanın görevi, tek bir sözcükten kişiliğiniz hakkında hüküm vermek değildir. Düşüncenin nasıl yaşandığı, sizin ona ne anlam verdiğiniz ve ardından ne yaptığınız araştırılır. NIMH — Obsessive-Compulsive Disorder: When Unwanted Thoughts or Repetitive Behaviors Take Over
Her düşünce geldiğinde kendinizi kontrol edeceğiniz yeni bir liste oluşturmanız gerekmez. Düşünceler hayatınızı kısıtlıyorsa değerlendirme isteyin. Yöntemin ne olduğu ve başvuru konunuza uygunluğu konuşulmalıdır.
OKB’de psikoterapi sayfası, ritüeller ve ERP yaklaşımı hakkında genel bilgi verir. Daha geniş tekrarlayıcı düşünme örüntüleri takıntılı düşünceler rehberinde açıklanır.
İçeriğin rahatsız edici olması neden kişiyi yanıltabilir?
Girici düşünceler çoğu zaman kişinin değer verdiği alanlara temas ettiği için güçlü bir anlam kazanır. Çocuğuna zarar vermekten korkan biri, bu düşüncenin varlığını “demek ki içimde böyle bir istek var” diye yorumlayabilir; dindar biri istemediği bir düşünceyi ahlaki kimliğinin kanıtı gibi görebilir. Oysa düşüncenin zihne gelmesi ile niyet, plan ve davranış aynı şey değildir.
Sorun, düşüncenin içeriğini kesin olarak çözmeye çalışma başladığında büyüyebilir. Kişi geçmişini tarayabilir, bedenindeki duyguyu kontrol edebilir, internette benzer örnekler arayabilir veya yakınından defalarca “sen böyle biri değilsin” cümlesini duymak isteyebilir. Rahatlama kısa sürüyorsa bu doğrulama çabası yeni bir ritüele dönüşebilir.
Risk değerlendirmesi neden ayrı tutulmalıdır?
OKB ile ilişkili istenmeyen düşünceler çoğu zaman kişide korku ve kaçınma yaratır; ancak hiçbir internet yazısı gerçek risk değerlendirmesinin yerini tutmaz. Düşünceyle birlikte niyet, hazırlık, plan, araçlara erişim, kontrol kaybı hissi veya başkasına/kendinize zarar verme konusunda yakın tehlike varsa acil profesyonel yardım gerekir. Böyle bir durumda “bu sadece takıntıdır” diyerek beklemek güvenli değildir.
Aynı biçimde yeni başlayan halüsinasyonlar, belirgin gerçeklik değerlendirmesi bozulması, ağır mani belirtileri veya madde etkisi gibi durumlar farklı bir değerlendirme gerektirir. Belirtiyi tek başına OKB etiketi altında toplamak uygun değildir.
Terapide ne üzerinde çalışılabilir?
Değerlendirmede düşüncenin ortaya çıkması kadar ona yüklenen anlam ve ardından gelen nötrleştirme davranışları incelenebilir. OKB örüntüsü varsa ERP içeren BDT, düşüncenin ortaya çıkmasını kontrol etme çabasından çok kompulsif yanıtla ilişki üzerinde çalışabilir. Amaç düşünceyi doğru kabul etmek değil; düşüncenin gelmesini tehlikenin kanıtı saymama ve ritüelsiz devam edebilme kapasitesini artırmaktır.
Anlatmakta zorlanıyorsanız ilk cümleniz “aklıma gelen bir düşünceden utanıyorum ve söylemekte zorlanıyorum” olabilir. Ayrıntıları hangi hızda ele alacağınız görüşme çerçevesinde konuşulur.