Mükemmeliyetçilik

Yüksek standartlar tek başına sorun değildir. Standartların katılığı, özdeğerinizi ne ölçüde belirlediği ve hayatınızda yarattığı bedel önemlidir. CCI, mükemmeliyetçiliği bu açıdan değerlendiren kamuya açık kaynaklar sunar. Centre for Clinical Interventions — Perfectionism

Ölçüt ne zaman zorlayıcı hâle gelir?

Bir işin niteliğini geliştirmekle bütün hataları ortadan kaldırmadan teslim edememek farklı yaşantılardır. Gerçek iş gereklilikleri ile kendinize koyduğunuz ek kuralları ayırmak gerekebilir. Bu ayrım, yapılan işte gereken güvenlik veya doğruluk standardını düşürmek anlamına gelmez.

Örneğin bir metni amacına uygun biçimde gözden geçirmek olağandır. Küçük bir ifade kusurunu kişisel yetersizliğin kanıtı sayıp metni hiç gönderememek, görüşmede incelenebilecek farklı bir örüntüdür.

Erteleme ve aşırı kontrol

Mükemmeliyetçilik her zaman çok üretmek şeklinde görünmez. Bir göreve başlayamamak, kararları ertelemek veya başkalarından sürekli onay beklemek de gündeme gelebilir. Ancak bu davranışların tek açıklaması mükemmeliyetçilik değildir.

İşin sonunda yalnız hatalara bakmanız, iyi giden kısmın değerlendirme dışında kalmasına yol açabilir. Bunu fark etmek için performansınızı yargılayan yeni bir çizelge oluşturmanız gerekmez. Kendinize uyguladığınız kuralı söze dökmek başlangıç olabilir: “Bir hata varsa bütün iş değersiz” gibi.

Görüşmede çalışma

Standartların hangi işlevi gördüğü, hata yapmaya verilen anlam ve hayatın başka alanlarına ayrılan yer konuşulabilir. BDT çerçevesinde düşünceler ve davranışların ilişkisi ele alınır. Düşük riskli, birlikte belirlenen denemeler gündeme gelebilir; bunlar tıbbi veya mesleki güvenliği ihlal edecek görevler olmamalıdır. NHS — Cognitive behavioural therapy (CBT)

Hedeflerinizi düşürmek zorunda olduğunuz varsayılmaz. Daha esnek bir değerlendirme ve sürdürülebilir çalışma düzeninin sizin için ne anlama geldiği araştırılabilir.

Mükemmeliyetçilik ifadesi tek başına ayrı bir tanı değildir; OKB ile eş anlamlı da kullanılmamalıdır. Tekrarlayıcı ritüeller, belirgin kaygı veya depresif belirtiler varsa bunlar ayrıca değerlendirilir. İşlev kaybı yaşıyorsanız hangi etikete uyduğunuzu kesinleştirmeden destek isteyebilirsiniz.

Mükemmeliyetçilik nasıl kendi kendini sürdürebilir?

Kişi çok yüksek bir standart koyduğunda iki uçtan biri ortaya çıkabilir: göreve aşırı zaman ayırmak veya hata ihtimali nedeniyle hiç başlayamamak. Sonuç iyi olduğunda “zaten bu kadar uğraşmasaydım kötü olurdu” diye yorumlanır; sonuç beklendiği gibi değilse bu kez “yeterince iyi değilim” sonucu çıkarılır. Böylece standart sorgulanmadan kalır ve bir sonraki görevde daha da katılaşabilir.

Başarıların hızla küçümsenmesi de döngünün parçası olabilir. Bir hedefe ulaşıldığında kişi bunu yeteneğine değil aşırı çabasına veya şansa bağlar, ardından çıtayı hemen yükseltir. Bu durumda memnuniyet çok kısa sürer ve performans özdeğerin ana ölçüsüne dönüşebilir.

Hata korkusuyla ertelenen işler

Mükemmeliyetçi ertelemede kişi işi önemsemediği için değil, yanlış yapmanın anlamı çok büyük olduğu için başlayamayabilir. İlk adımı atmak, seçeneklerden birini seçmek veya işi “yeterince iyi” noktada bırakmak zorlaşır. Son tarih yaklaşınca yoğun bir çalışma dönemi yaşanabilir ve kişi bunu “baskı olmadan çalışamıyorum” diye yorumlayabilir.

Değerlendirmede görevin gerçek gereklilikleri ile kişinin kendine eklediği kurallar ayrılır. Tıbbi, hukuki veya güvenlik açısından yüksek doğruluk gerektiren işler elbette vardır; amaç profesyonel standardı düşürmek değil, gereksiz ve işlev bozucu kontrol katmanlarını ayırt etmektir.

Esneklik ne demektir?

Esneklik “vasat olmayı kabul etmek” değildir. Farklı görevler için farklı kalite düzeyleri belirleyebilmek, hatayı kişiliğin tamamına ilişkin hüküm gibi görmemek ve kaynakları önceliğe göre dağıtabilmek anlamına gelebilir. BDT çerçevesinde kişinin kuralları, hata tahminleri ve davranışsal sonuçlar birlikte incelenebilir.

Mükemmeliyetçilik kaygı, depresyon veya OKB belirtileriyle birlikteyse plan buna göre değişir. Özellikle kontrol ritüelleri ve kesinlik arayışı belirginse OKB ayrımı önemlidir.