Davranışsal Bağımlılıklar: “Madde almıyorum ama bağımlı mıyım?”

Kişinin sosyal, fiziksel, ruhsal problemlere yol açmasına rağmen yapmadan duramadığı; uzak kaldığında kendini huzursuz hissettiği; vücuda dışarıdan alınan herhangi bir maddeye bağlı olmayan tekrarlayıcı eylemleri “davranışsal bağımlılık” kategorisi altına koyabiliriz. Bu kategori tanımı zaman zaman tartışmalara yol açsa da kapsadığı bozuklukların varlığı genel kabul görür.

Madde bağımlılığına oldukça benzeyen yoksunluk belirtileri ve ödül sistemlerini harekete geçirme yolları söz konusu eylemlerin bağımlılık olarak tanımlanmasında önemli göstergelerdir. En yaygın görülen davranışsal bağımlılıklar şunlardır:

1. Kumar Bağımlılığı: Kumar oynama alışkanlığı, kişinin kumar oynamak için zaman ve para harcamasıyla kendini gösterir. Bu bağımlılık, finansal sorunlara, aile içi problemlere ve psikolojik sıkıntılara yol açabilir.
2. İnternet ve Oyun Bağımlılığı: İnternet bağımlılığı, kişinin çevrimiçi aktivitelere (sosyal medya, oyunlar, alışveriş, vb.) aşırı zaman ayırmasını ve bu aktiviteleri kontrol edememesini ifade eder.
3. Alışveriş Bağımlılığı: Alışveriş bağımlılığı, kişinin sürekli olarak alışveriş yapma ihtiyacı duyması ve bu alışverişleri kontrol edememesi durumunu tanımlar. Kişi baş edemediği duygularından kaçmak, hayattan alamadığı doyumu almak için alışverişe sıklıkla başvurabilir. Günümüzde, alışveriş ve internet bağımlılıkları birbiriyle, çoğu zaman, iç içe geçmiştir.  
4. Yeme Bozuklukları: Binge eating (aşırı yeme) ve anoreksiya nervoza gibi yeme bozuklukları, davranışsal bağımlılık olarak kabul edilir. Kişiler bu davranışlarla beslenme alışkanlıklarını kontrol edemezler.
5. Cinsel Bağımlılık: Cinsel bağımlılık, cinsel aktivitelere ve düşüncelere aşırı bağımlılığı ifade eder. Seks, mastürbasyon, pornografi, sanal seks en çok karşılaşılan türleridir. Bu bağımlılıklar, kişinin ilişkilerini, işini ve sosyal yaşamını olumsuz etkiler, kalıcı ve samimi ilişkiler kurmasını engellebilir.
6. Egzersiz Bağımlılığı: Kişinin aşırı derecede fiziksel aktivite yapma ihtiyacı hissetmesini ve aşırı aktivite içerisinde olması olarak tanımlanabilir. Kişilerin yaralanması, iş yaşamı ve sosyal hayatta işlevsellik kayıpları ve yeterince iyi olamama düşünceleri sıklıkla karşılaşılan durumlardır.

Davranışsal bağımlılıklar, kişinin günlük yaşamını ve ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve fiziksel, zihinsel ve duygusal sağlığı tehdit edebilir. Tedavi ve destek almak, bu tür bağımlılıkların üstesinden gelmede önemlidir. Davranışsal tekniklerin yanı sıra kişiyi ödül almaya iten nedenler, sürdürücü faktörler dikkate alınarak yürütülen ve danışanın özveri ile katıldığı bir psikoterapi süreci oldukça verimli ve etkili olacaktır.